14 September 2018
Hello I am alive! Mizo thlai leh pangpar ilo I ti leh ang aw
18 October 2011
Mizo thlai/thingkung/hnim etc leh an sap hming - Part 3
(Pic source)
(Pic source)
(Pic source)
(Picture source)
(Pic source)
(Pic source)
(Pic source)
(Pic source)03 August 2010
Mizo thei leh thlai te leh an Sap (leh vai) hming

Kan naupan lai chuan khat tawk a ramhnuai a hmuh fuh hlauh tih loh ah chuan hmuh tur a vang. Chaltlang Zotui tuikhur bulah khan a zam nasa thei. Zotui kha a hrang an ti thin a, ngaina lo deuh chung pawhin Ar-a fanghma a rah tih kan hriat chuan kan kal tang tang thin.
Bawrai: Indian Jujube, Indian plum etc. Vairamah North lamah kha chuan 'Ber' kan ti mai thin, South lamah hi chuan...ka hre lo.
Vairam bawrai lian lurh ang chi hi chu tui ka ti lo khawp mai. Mizoram bawrai phak deuh chep chuap ngei kha a tui. Vairam ah hian pawn a an rawn zawrh hi chu hetiang lian tui lo chi hi a ni na in, an ramhnuai ah te leh kawt ah te pawh bawrai kung lo rah hi chu kan ram lam ami nen a in ang.
Hei chu sawi vak tur awm lo. Saum nen thak tek tok in bai ila a tui em em tih mai loh chu. Chhumhan pawhin a tui tho.
Bepui thlanei: Winged bean

Hei pawh thil tui dang. Hei chu a saphming hi a common a kan hriat fur ka ring. Ka telh nachhan chu a Sap leh Mizo hming meaning in ang vel dan em em hi a mak ve mai mai a. "Literally" a Mizo to Sap (or vice versa) a leh te pawh a ang.
Chengkek: Kokum, Wild Mangosteen, Red Mango

India ramah pawh theizuar lian deuh chuan hei hi chu an nei ve tlangpui. Hyderabad ah chuan pali vel zel a pack hi Rs 60-70 an ti. Delhi ah chuan kum 5 kal ta khan pakhat hi Rs 100 in an zuar thin. Imported a nih tlangpui vangin a to. 
Hei hi chu 'touch-me-not' tih hian kan hre lar hlur a, a hming dang ho khi bepui thlanei ang deuh, a in leh mawi em avangin kan telh ve re re ani e. Eg. Hlo = plant, nuar = sensitive (mi sensitive thinrim hma deuh te sawi nan a kan hman ang context in). A zung hi rulchuk damdawi ah a tha an ti.
Iskut: Chayote, Chow-chow, Vegetable pear etc

Hei pawh 'squash' tih chauhin kan hriat dan a ni tlangpuiin ka hria. A tui ve em avangin boksik ve re re ang :)
Kawlsunhlu: Otaheite Gooseberry, Malay/Star/Tahitian Gooseberry etc

Hei pawh thil tui full fight! :) Sunhlu pangai aiin tui ka ti zawk.
Lenhmui: Jambul, Java/Portuguese Plum etc

Hei vairam ah chuan Jamun kan tih hi. Hei pawh hi vai Jamun lian pui pui ai chuan a thlalak ami ang Mizoram a te reuh te te phak deuh deuh kha a tui ka ti zawk. Kan in kawt ah kan nei thin a, a picture ami ang chiah hian a rah thet thin. Ka lung a van tileng tak!
Pawihte ha: Salak, Snake fruit etc

Pawihte ha leh hruipui rah ah hian ka buai! Ka nu chuan thil in ang an ni lo atia, hruipui rah ni a ka hriat chu Pangpar post ah khan Moriche palm tih a ka dah kha.
Rul chaw: Mock strawberry
Tuikhur leh hmun dam ah khan a to duh thin. A hmel a it awm avang hian kan ei leh nge nge thin, mahse a tui lo.Sazu theipui: Velvet apple, Mabolo

Hei chu phak thlawn. A hming re re atang hian a itawm loh, mahse ei chuan ka chhung zawng zawng a duk vek theih avang khan intih bawn nan naupan lai chuan kan thial lui tawlh tawlh thin :)
Sertok: Pomelo
Sertok is veri tui tih mai loh chu sawi vak tur awm lo.
Bukpui khua ah vawikhat chu ka pa in min hruai a, kan thlenna te in kawmthlang ah theiria kung hi an lo nei a, heti hian a kung leh zar zawng zawng ah khan a rah duk hi a lo bet khat chur mai a, ka thau ah te min man deuh titih. Natna a ang :) Mahse a thei hi chu a thlum a a tui bakah a mu te kha a nem vek a a ei theih zel mai a. A mu nen a ei zel theih hi thei ah chuan a tha ber mai! :D Bawngkawn Brigade field thlang ram ah pawh sawn theiria kung chu a awm nual thin.
He thei hi chu ka thei ngainat loh tlemte te zing ami a ni hlauh. Ka ei luih chuan ka luak dawn zel.
Bekang nen, hmarcha hmui nen han rawt ila a tui full. Vairamah hmun tinah a to hi Mizo vairam awm Mizo chawhmeh rawp em em tan chuan a vanneihthlak. Keini pawh kan apartment kawtah a rah reng a, duh hunah chuan zanah zuk lawh zuai ani mai. Mahse ka ngaih bel nge vairam ami hi Mizoram ami angin a tui ve lo in ka hre leh tlat.
Ser ah chuan tui ka tih ber pawl. A thur dan hi a chiang. Thei tan hian piangthar hi thur dan ah hian teh ta ila he thei hi chu a piangthar tha ngawt ang :-)
Langsat an tih hi a thlalak vel a an lang sat sat danah hian pangkai ni ngeiin ka hre na a, ka chiang ngam lo. Engnge in ngaihdan?
Ka thei hriatpawlh tawp theih loh chu theitat leh tuai ha beh. Ka mitthla a ka hmuh danin hetiang ve ve hian ka hmu -

Heng hi Lakoocha an tih leh Kwai muk an tih nen hian a in angin ka hria. Lakoocha leh Kwai muk hi chu tlem in an dang na a, family khat, in ang lek lek an ni.
Thei pahnih ka vei em em an saphming ka hmuh theih miah loh chu khawmhma leh bil hi. A hria chuan min rawn hrilh ula lawmman ah khawmhma den ka lo pe ang che u :-)
------------------------------------------------
Tunah bonus track :P
Ka thil mak tih mai mai, kan Mizo tawng leh Saptawng te, kan Mizo 'myths' leh ram dang myths te lo in ang ve tlat thin ho pahnih kan boksik lok ang e.
Seliah hi Sap hovin cowlick an lo ti ve hi mak ka ti. A in ang chiah chiah a a meaning hi. Se liahna hnu chu a ang pawh a ani maithei, mahse han an theih hi a ngah em a, entirnan 'Sam luhlul' te pawh lo ti ta ila awm ve tak tho ania. A sap ho pawhin 'cowlick' ti loin 'Pillow hair' (hehe) te lo ti ta sela a awm ve thei tho. Mahse hetiang a sam awm kan hmuh a, thildang tam tak a an theih kar a, bawng in a liah na hnu chiah kan lo tehkhin ve ve a, ''Seliah" kan lo ti ve ve hi a mak reuh ve mai mai.
2. Chawngtinlerhi fapa leh Greek ho Satyr leh Roman ho Faun
Chawngtinlerhi thawnthu ah khan lasi, ramhnuai leh ramsa te lal pasal a neih hnu ah a fa nausen nen a U an va tlawh a. A naute chu puanin a tuam tlat a, a U chu a naute ke lam en a phal miah lo tih kha awm kha. A U hnenah 'Ka naute ke I lo en chuan vawikhat mah min hmu tawh lo ang' a ti a, mahse a U chuan a en chak ta tlat a. A puan tuamna chu a phelh a, naute ke chu a enru ta a. Naute chu a lu lam chu mihring naute pangngai ni si kha a ke chu kel ke a lo nih kha.25 November 2009
Mizo pangpar te leh an Sap hming
Hei vang hian hman deuh atang khan ka ngainat zual ho hi tlem tlem in ka hriat belh ve zel a, chung ho chu kan share ve ang e. In lunglen nikhua a in lo Google Image ve duh takin :-) (A tam zawk hi chu kei mah pawh hi ka chiang chuang lo a, a Sap leh a Mizo hming ah, a dik lo ho chu min rawn correct dawn nia).
- Anthur: Mallow (a ni thei em?). Mallow family zing ami hi chu a ni chiangin ka hria a, Grape leaved Mallow an tih hian a hnaih ber em aw ka ti deuh.

- Cecilia par (kan ti mai thin a kan tet lai chuan, a Mizo hming dik tak hria in awm em?): Impatiens - Sultan's Balsam, Busy Lizzy (Impatiens walleriana )

- Hnahsin par: Cosmos (A thlalak pawh hi keima pangpar ngei leh keima lak ngei kan hmang ang e - khawvel pangpar zawng zawng a ka pangpar ngainat ber leh ka mit ah chuan mawi ber leh thinlung khawih ber leh lung ti leng ber tu :))

- Di suak (Hei pawh hi kan tet lai a kan koh thin dan ania, a chang chuan Di tlawm chi te pawh kan ti thin. A Mizo hming dik tak hi ka hre lo): Montbretia

- Dingdi (Dingdi hi kan ti thin a, mahse hei chu a hming dik lo ani chiang sak, a hming dik tak ka hre lo): Scarlet Milkweed

A pangang hming hi Baby Monarch Caterpillar ani leh zel e :-)- Duli par (hei pawh tet lai a kan koh dan bawk, a Mizo hming dik ka hre lo, a scientific name Dianthus kan ti thin bawk): Sweet William (Dianthus barbatus)

- Fartuah: Indian Coral Flower
- Forever par (hei pawh hi tet lai koh dan, enge Mizo hming hran a nei em ka hre lo): Moss Rose

- Hruipui rah: Moriche Palm (Mauritia flexuosa) (a dik full fight em ka hre lo..han chhui zawm ve teh u)

- Kungpuimuthi: Canna. Helai picture ami a sin chi ang hi chu Indian shot an ti a. A buk deuh chi khan common names hrang hrang an nei leh. Eg - Tropicanna. Heng ho hi chu a mu pawh inkhualtelem na ah chuan artui ang a kan hman thin kha.
- Nuaithang: Balsam (Bicolor rose, Garden etc)
Ram Nuaithang pawh a awmhran kha. Khang kha chu Himalayan Balsam an ti. October Mizoram ka haw khan ram ka kal a, ramhnuai ah ram Nuaithang hi an lo par nasa mai a, lung chu ti leng ve tak ani! Ram Nuaithang chu hei:
- Mawza par (Hei ai a official Mizo hming a awm em ka hre lo): Salvia, Scarlet Sage

Kan naupan lai kha chuan kan vir thei em em khawp a, a par nen lam hian kan ei quit vek thin.
Zamzo hi ka nu pangpar duh ber ani ve thung a, Zamzo ka hmuh hi chuan ka nu min ti ngai thin.
--------------------------------------------------------------------------------------------------
Thil dang deuh....
Hussop: Hussop tih hi Bible ah hian a lang zing riau a, 'Hussop in mi tifai la, tichuan vur aiin ka var ang' tih te. Eng thil nge maw anih le ka ti rilru thin a, hmunphiah ang lampang chi engemawni anih dawn hi ka ti mai thin a. Kan chhui chiang chu he hnim lek hi a lo ni reng a -
A hming original chu Hyssop (Hyssopus) ania, Mizoram ah ka la hmuh ngai awm ka hre lo. Lo hre palh in awm a, Mizo hming a lo neih palh hlauh a, chu chu enge tih in lo hriat palh hlauh leh phei chuan rawn contri thei ula a lawmawm viau ang.---------------------------------------------------------------------------------------------------
Mizote tan chuan heng pangpar te an Sap hming hriat loh ai a pawi zawk chu an Mizo hming pawh hriat loh hi! Mi tamtak hi kan pangpar te hming hre mang lo hi an tam lutuk a, a tha lo ka ti. Florist ah pangpar exotic, "foren" deuh deuh, hming dik tak a hre vek a order zung zung thei si a, Zamzo takngial pawh hriat leh si loh hi chu ka fate chu ni se ka vei viau ang. Mahse hei chu off topic....to each his own :-)




























